Dysplazja stawu biodrowego u niemowląt - ważne informacje

Co to jest dysplazja ?

Termin „dysplazja” pochodzi z języka greckiego i oznacza „nieprawidłowe ukształtowanie”. W przypadku dysplazji stawu biodrowego problem polega na nieprawidłowym kształcie panewki stawu biodrowego. Panewka ta jest zbyt płytka, przez co staw jest niestabilny i może dojść do jego zwichnięcia.

Czy dysplazja jest groźna?

W przypadku niewielkiej dysplazji często obserwujemy samoistne wyleczenie. Rosnące bioderko może odzyskać prawidłowy kształt. Niestety,

w cięższych postaciach dysplazji nieprawidłowości w budowie stawu biodrowego narastają, aż w końcu dochodzi do zwichnięcia biodra. Następstwem zwichnięcia jest skrócenie nóżki, utykanie, pochyłe ustawienie miednicy, skrzywienie kręgosłupa i przewlekłe dolegliwości bólowe biodra oraz kręgosłupa wymagające leczenia do końca życia. Dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie i leczenie dysplazji zanim dojdzie do zwichnięcia.

Czy moje dziecko narażone jest na dysplazję?

Rozwojowa dysplazja stawu biodrowego może wystąpić u każdego dziecka. Według danych z badań naukowych, niestabilność stawów biodrowych stwierdza się u 2-5% zdrowo urodzonych noworodków. Szczególnie wysokie ryzyko tego schorzenia występuje u dzieci, których rodzice chorowali na dysplazję oraz gdy podczas ciąży stwierdzono położenie miednicowe płodu. Do pozostałych czynników ryzyka zaliczamy m.in. wcześniactwo, ciążę mnogą oraz  tzw. małowodzie.

Od kiedy wykonuje się badania USG techniką wg Grafa ?

Pierwszy raz opublikowano technikę wykonania badania w roku 1980.

Graf R. The diagnosis of congenital hip-joint dislocation by the ultrasound Combound treatment. Ach Orthop Trauma Surg 1980; 97: 117-133.

Jak wygląda przebieg konsultacji ?

  1. Zebranie wywiadu
  2. Badanie fizykalne
  3. Badanie USG
  4. Podanie zaleceń co do postępowania lub wzdrożenie leczenia

Dlaczego tak ważne jest zebranie wywiadu lekarskiego ?

Zebranie dokładnego wywiadu pozwala ocenić ryzyko wystąpienia dysplazji. Według analiz statystycznych są to:

  1. Występowanie dysplazji w rodzinie tzw. dodatni wywiad rodzinny
  2. Płeć żeńska dziecka
  3. położenie podłużne miednicowe płodu
  4. Małowodzie i deformacje stóp (stopa końsko – szpotawa) – brak znamienności statystycznej
  5. Pierwsza ciąża
  6. Duża masa urodzeniowa
  7. Ciąża mnoga
  8. Wiotkość stawowa (zaburzenia napięcia mięśniowego)

Zmniejszone ryzyko występuje u noworodków o masie urodzeniowej poniżej 2500 gramów.

de Hundt M, Vlemmix F, Bais JM, Hutton EK, de Groot CJ, Mol BW, Kok M. Risk factors for developmental dysplasia of the hip: a meta-analysis. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2012 Nov;165(1):8-17.

Vaquero-Picado, González-Morán, Garay and Moraleda.  Developmental dysplasia of the hip: update of management. EFORT Open Rev. 2019 Sep; 4(9): 548–556.

Co obejmuje badanie fizykalne ?

  1. Ocena długości kończyn dolnych – brak równej długości może sugerować dysplazję
  2. Ocena symetrii fałdów skórnych – brak symetrii może sugerować dyslpazję
  3. Ograniczenie odwodzenie w stawach biodrowych – może sugerować dysplazję
  4. Objaw Ortolaniego
  5. Objaw Barlowa

Pismiennictwo:

  1. Choudry Q, Goyal R, Paton RW. Is limitation of hip abduction a useful clinical sign in the diagnosis of developmental dysplasia of the hip? Arch Dis Child. 2013 Nov;98(11):862-6.

Jak wygląda badanie USG ? – zasady techniczne

Badanie USG wykonuje się sondą liniową o częstotliwości 7,5 -11 MHz. W pierwszej kolejności ocenia się biodro prawe, a następnie lewe. Aby prawidłowo wykonać badanie w pierwszej kolejności wykonuje się identyfikację struktur anatomicznych – tzw. Anatomical identification. Następnym etapem jest ocena czy struktury te są w prawidłowym ułożeniu (Usability check). Gdy oba powyżej warunki są spełnione wykonuje się ocenę opisową stawu biodrowego (panewkę kostną, jej brzeg oraz dach chrzęstny czyli obrąbek panewki) oraz pomiar kąta alfa i beta.

Piśmiennictwo:

  1. Graf R.Hip Sonography. Diagnosis and Management of Infant Hip Dysplasia. Originally published by Edition Stolzalpe, 1999 2nd ed. 2006.
  2. Graf R, Mohajer M, Plattner F. Hip sonography update. Quality-management, catastrophes – tips and tricks. Med Ultrason. 2013 Dec;15(4):299-303.

Co widzimy na obrazach USG ? (najważniejsze szczegóły)

1. kość biodrowa 2. kostny dach panewki 3. obrąbek stawowy 4. głowy kości udowej (chrząstka) 5. granica chrzęstno - kostna szyjki kości udowej 6. szyjka kości udowej część chrzęstna 7. krętarz większy 8. część kostna szyjki kości udowej 9. torebka stawowa 10. fałd zwrotny

Klasyfikacja ultrasonograficzna stawów biodrowych wg Grafa – co oznaczają symbole?

Biodra zdrowe – I i IIa do 12 tyg. życia

Typ I – a i b (w zależności od ukształtowania dachu chrzęstnego – czy ma to jakieś znacznie w przyłości – narazie w trakcie badań). Kąt alfa > lub = 60°, Ia beta < 55°; Ib beta > 55°.

Typ II a – (możliwe tylko u dziecka młodszego niż 12 tygodni). Biodra niedojrzałe w stosunku do wieku metrykalnego tzw. fizjologiczna niedojrzałość, ale będące NORMĄ U DZIECKA PONIŻEJ 12 TYGODNIA ŻYCIA. alfa 50° -59°,

Biodra “chore” wymagające leczenia

Typ II b – (biodra identyczne z II a, wiek > 12 tygodni) – opóźnione dojrzewanie

II c – duża niedojrzałość stawu biodrowego. kąt alfa 43° – 49°, beta <77°.

podtyp D – podobny do typu II c, ale niestabilne – głowa kości udowej w badaniu wykazuje już niewielką tendencję do przemieszczania się poza panewkę.kąt alfa 43° – 49°, beta >77°.

Typ III Głowa kości udowej na stałe przemieszczona częściowo poza panewkę (staw podwichnięty) – kąt alfa < 43°.

Typ IV Głowa kości udowej całkowicie przemieszczona w stosunku do panewki – kąt alfa < 43°.

Wszystkie powyższe typy chorych bioder wymagają jak najszybszego wzdrożenia leczenia !!!

Dlaczego czas w przypadku dysplazji stawu biodrowego jest tak ważny ?

Panewka stawu biodrowego po urodzeniu “dojrzewa” ulegając pogłębieniu przez okres 4 pierwszych miesięcy.

Średni kąt alfa w populacji w 2 miesiącu życia wynosi 60 stopni, następnie panewka pod wpływem oddziaływania głowy kości udowej ulega pogłębieniu, a kąt alfa po 4 miesiącach wynosi około 64 stopnie i nie ulega już zmianom aż do końca życia. Wykonanie badania przed 6 tygodniem ma podwójne znacznie.

Po pierwsze patologia może być wychwycona we wczesnym stadium – przed zwichnięciem.

Po drugie panewka stawu biodrowego zachowuje jeszcze potencjał do remodelingu i dojrzewania co może oznaczać pełne wyleczenie metodami zachowawczymi.
1. C. Tschauner, W. Klapsch, A. Baumgartner, R. Graf. „Reifungskurve“ des sonographischen Alpha-Winkels nach GRAF unbehandelter Hüftgelenke im ersten Lebensjahr. Z Orthop Ihre Grenzgeb 1994; 132(6): 502-504

2 .Tschauner C, Fürntrath F, Saba Y, Berghold A, Radl R. Developmental dysplasia of the hip: impact of sonographic newborn hip screening on the outcome of early treated decentered hip joints-a single center retrospective comparative cohort study based on Graf’s method of hip ultrasonography J Child Orthop. 2011 Dec;5(6):415-24.

Kiedy widoczne są jądra kostnienia w głowie kości udowej ?

Jądro kostnienia widoczne jest w badaniu RTG u 80 % dzieci w wieku 6 miesięcy (w wieku 9 miesięcy występuje średnio u 95% dzieci).

W badaniu USG widoczne jest przeważnie około 12 tygodnia życia. Różnica pomiędzy uwidocznieniem jądra kostnienia w USG i RTG to 4-6 tygodni.

  1. Scoles PV, Boyd A, Jones PK. Roentgenographic parameters of the normal infant hip. J Pediatr Orthop. 1987;7:656–663.
  2. Graf R.Hip Sonography. Diagnosis and Management of Infant Hip Dysplasia. Originally published by Edition Stolzalpe, 1999 2nd ed. 2006.

Czy zdrowe biodro może “zachorować” – tzn. czy po pierwszym prawidłowym badaniu może dojść do pogorszenia ?

Tak. Szczególnie w sytuacjach gdy krępowane są ruchy kończyn dolnych dziecka lub w przypadku zaburzeń napięcia mięśniowego.

Aronsson DD, Goldberg MJ, Kling TF, et al.Developmental dysplasia of the hip.Pediatrics 1994;94:201-8.

Czy zaniedbanie wykonania badania może mieć konsekwencje w przyszłości ?

Jeśli dysplazja nie zostanie wykryta i leczona lub wdrożone leczenie nie przyniesie spodziewanych rezultatów jednym z możliwych następstw jest koksartroza podysplastyczna, która znacznie obniża komfort życia. Jednym z jej sposobów leczenia jest endoprotezoplastyka stawu biodrowego “sztuczny staw”.